Lặn đêm là lặn bình khí sau khi mặt trời lặn, chỉ nhìn bằng chùm đèn mang theo. Người đã có chứng chỉ cơ bản, lặn thoải mái ban ngày, có thể lặn đêm cùng hướng dẫn viên hoặc học khoá chuyên đề lặn đêm. Cần chuẩn bị tối thiểu hai đèn (một chính, một dự phòng), đèn đánh dấu trên bình, quen điểm lặn từ ban ngày và thống nhất tín hiệu đèn với bạn lặn.
Vì sao người ta lặn đêm
Cùng một rạn đá, ban đêm là một thế giới khác. Rạn san hô có "ca ngày" và "ca đêm". Khi trời tối, nhiều loài cá ăn ngày lui vào hốc đá ngủ, còn những loài ẩn nấp suốt ban ngày mới bò ra kiếm ăn.
- Bạch tuộc rời hang, bò trên đáy, đổi màu liên tục dưới chùm đèn.
- Tôm hùm, cua, tôm lộ râu và mắt phản chiếu ánh đèn như những đốm sáng nhỏ.
- Cá vẹt ở nhiều vùng nhiệt đới ngủ trong một lớp màng nhầy chúng tự tiết ra quanh thân.
- Polyp san hô vươn xúc tu bắt sinh vật phù du, làm cả mặt rạn trông mềm mại như phủ lông.
- Ốc, sên biển, sao biển giòn và nhiều loài da gai đi kiếm ăn.
Ở một số nơi, khi cả nhóm cùng tắt đèn và vẫy tay trong nước, quanh tay loé lên những đốm sáng xanh của sinh vật phù du phát quang. Đó là khoảnh khắc nhiều người nhớ mãi.
Lặn đêm còn là một bài tập kỹ năng: kiểm soát độ nổi, định hướng, giữ bạn lặn trong tầm nhìn đều khó hơn ban ngày. Người lặn đêm thường xuyên thường lặn ban ngày chắc tay hơn.
Ai nên lặn đêm và khi nào chưa nên
Hầu hết trung tâm chỉ nhận người lặn đêm khi đã có chứng chỉ cơ bản và lặn ban ngày thoải mái. Khoá chuyên đề lặn đêm của các hệ thường gồm vài lần lặn có huấn luyện viên. Advanced Open Water của nhiều hệ cũng có tuỳ chọn một lần lặn đêm.
Nên hoãn lặn đêm khi:
- Bạn còn lúng túng với độ nổi, hay chìm chạm đáy hoặc nổi bất chợt.
- Bạn từng hoảng hốt ở vùng nước đục hoặc chật hẹp.
- Bạn đã lặn nhiều lần trong ngày và thấy mệt, lạnh.
- Điểm lặn có dòng chảy mạnh, sóng lớn hoặc bạn chưa từng lặn ở đó ban ngày.
Thiết bị riêng cho lặn đêm
| Món | Để làm gì | Lưu ý |
|---|---|---|
| Đèn chính | Nhìn đường, nhìn sinh vật, ra hiệu | Sạc đầy, có dây đeo cổ tay để không đánh rơi |
| Đèn dự phòng | Thay khi đèn chính hỏng | Nhỏ gọn, cất trong túi phao; mỗi người một chiếc |
| Đèn đánh dấu trên bình | Bạn lặn thấy vị trí của bạn từ phía sau | Đèn nháy nhỏ hoặc que phát sáng hoá học |
| Đèn hoặc đèn nháy trên tàu, trên dây neo | Tìm đường về | Do tàu chuẩn bị; hỏi trong buổi phổ biến |
| Còi, phao báo vị trí, đèn phát tín hiệu mặt nước | Được tìm thấy khi trồi lên xa tàu | Phao báo vị trí ban đêm nên có đèn chiếu vào |
| Đồ giữ nhiệt | Nước ban đêm và cơ thể đã lặn cả ngày dễ lạnh hơn | Đồ lặn dày hơn một chút, áo gió khi lên tàu |
Một mẹo nhỏ: kiểm tra đèn trên tàu trước khi xuống nước, rồi kiểm lại ngay khi vừa xuống. Đèn hỏng ở mặt nước thì dễ xử lý; đèn hỏng ở 15 m giữa đêm là tình huống căng thẳng không cần thiết.
Lập kế hoạch: đơn giản hơn ban ngày
Nguyên tắc của lặn đêm là bớt tham vọng. Kế hoạch tốt thường:
- Chọn điểm đã lặn ban ngày, tốt nhất là ngay chiều hôm đó, để biết địa hình, hướng dòng, chỗ lên xuống.
- Lặn nông hơn và ngắn hơn so với ban ngày. Nhiều sinh vật đêm hay nhất lại ở độ nông.
- Tuyến đơn giản: men theo một bờ rạn đi ra rồi quay về, hoặc vòng quanh một mỏm đá, tránh tuyến nhiều ngã rẽ.
- Thống nhất tín hiệu đèn và quy trình lạc nhau: tắt đèn ôm vào ngực, nhìn quanh tìm quầng sáng của người kia; không thấy thì lên mặt nước theo đúng quy trình.
- Xuống và lên theo dây neo hoặc dây mốc nếu có, để không trôi khỏi tàu.
Nhiều người lặn đêm lần đầu chọn thời điểm "hoàng hôn": xuống nước khi trời còn sáng, rồi trời tối dần khi đang ở dưới. Mắt có thời gian thích nghi và tâm lý dễ chịu hơn nhiều so với nhảy xuống làn nước đen kịt.
Dưới nước ban đêm: những điều cần để ý
Độ nổi và khoảng cách với đáy
Ban đêm khó ước lượng khoảng cách. Người lặn dễ chìm từ từ mà không biết, tới khi chân vịt quệt vào san hô hay khuấy bùn lên. Hãy nhìn máy tính lặn thường xuyên hơn và giữ khoảng cách rộng hơn với đáy. Chân vịt không bao giờ được đá xuống phía rạn.
Đèn và sinh vật
Ánh sáng mạnh làm nhiều sinh vật hoảng hoặc bị "đóng băng". Chiếu đèn vào rìa con vật thay vì chiếu thẳng, không giữ đèn trên một con quá lâu. Cá đang ngủ trong hốc đá: ngắm rồi đi tiếp, không đánh thức chúng. Đừng dùng đèn để dụ cá săn mồi đuổi theo con mồi bị loá; ở một số nơi hướng dẫn viên được dặn tránh chuyện này vì nó làm lệch cân bằng tự nhiên của rạn.
Không chạm, không nhặt
Ban đêm nhiều loài có gai, có độc ra khỏi chỗ trú, và bạn khó nhìn rõ mình sắp đặt tay vào đâu. Giữ tay sát người, không vịn vào đáy, không nhặt vỏ ốc đang có chủ bên trong.
Định hướng
Ban đêm mọi rạn đá trông giống nhau. Dùng la bàn, để ý hướng gợn cát dưới đáy, hướng dòng, và luôn có ít nhất một người trong cặp theo dõi đường về.
Lên mặt nước và về tàu
Lên mặt nước ban đêm cần bình tĩnh hơn ban ngày. Bơm phao ngay khi trồi lên, chiếu đèn lên trời hoặc vào phao báo vị trí để tàu thấy, rồi bơi chậm về phía ánh đèn của tàu. Không chiếu đèn vào buồng lái làm người lái tàu bị loá. Ở mặt nước, giữ bạn lặn sát cạnh mình.
Trên tàu, người phụ trách luôn đếm đủ đầu người trước khi rời điểm. Hãy tự báo tên khi lên tàu, đặc biệt là ban đêm.
Góc nhìn hôm nay: lần lặn đêm đầu tiên
Lần lặn đêm đầu tiên nên là một lần lặn dễ: điểm nông, nước lặng, đã biết từ ban ngày, đi cùng hướng dẫn viên quen khu vực. Đừng đặt mục tiêu "phải thấy" một loài nào đó. Hãy tập trung vào cảm giác bình tĩnh, giữ đèn đúng hướng, giữ bạn lặn trong tầm nhìn. Khi đã thoải mái, những lần sau bạn sẽ có thời gian ngắm những thứ ban ngày không bao giờ thấy.
Câu hỏi thường gặp
Lặn đêm có nguy hiểm không?
Lặn đêm có thêm rủi ro so với ban ngày: tầm nhìn hẹp, dễ mất định hướng, dễ lạc bạn lặn và khó được tàu nhìn thấy khi trồi lên. Với người đã lặn ban ngày thoải mái, đi cùng hướng dẫn viên, đủ đèn và lặn ở điểm quen, rủi ro được kiểm soát tốt.
Cần chứng chỉ gì để lặn đêm?
Hầu hết trung tâm yêu cầu tối thiểu chứng chỉ lặn cơ bản và kinh nghiệm lặn ban ngày. Nhiều hệ có khoá chuyên đề lặn đêm gồm vài lần lặn có huấn luyện viên, và khoá Advanced của một số hệ có tuỳ chọn một lần lặn đêm.
Lặn đêm cần mang mấy cái đèn?
Mỗi người cần ít nhất hai đèn: một đèn chính và một đèn dự phòng nhỏ. Ngoài ra nên có đèn nháy hoặc que phát sáng gắn trên bình để bạn lặn nhìn thấy vị trí từ phía sau.
Lặn đêm thấy được những gì?
Ban đêm người lặn hay gặp bạch tuộc, tôm hùm, cua, cá vẹt ngủ trong màng nhầy, polyp san hô vươn xúc tu và nhiều loài ốc, da gai đi kiếm ăn. Ở một số nơi còn thấy sinh vật phù du phát sáng khi khuấy tay trong nước.
Lạc bạn lặn khi lặn đêm thì làm gì?
Che hoặc ôm đèn của mình vào ngực, nhìn quanh tìm quầng sáng của người kia, vì quầng đèn dễ thấy từ xa. Không thấy sau khoảng một phút thì lên mặt nước theo đúng quy trình và chờ ở đó, rồi báo cho tàu.
