Kiểm tra thiết bị trước khi lặn bình khí: buddy check từng bước

Kiểm tra thiết bị trước khi lặn bình khí gồm hai lớp: tự kiểm từng món khi lắp bộ đồ (bình, bộ điều áp, phao, chì, mặt nạ, máy tính lặn), rồi kiểm chéo với bạn lặn ngay trước khi xuống nước. Cả hai mất chưa tới mười phút nhưng bắt được phần lớn lỗi hay gặp: van bình chưa mở, phao không bơm được, khoá chì cài ngược, khí có mùi lạ.

Vì sao phải kiểm, kể cả khi thiết bị đi thuê

Người mới hay nghĩ trung tâm đã chuẩn bị sẵn thì cứ thế mặc vào. Nhưng một bộ đồ lặn qua tay nhiều người mỗi ngày, được tháo lắp liên tục, phơi nắng, ngâm nước mặn. Gioăng cao su có thể nứt, ống có thể bị gập, nút bơm phao có thể kẹt vì muối. Người duy nhất chịu hậu quả nếu có món nào hỏng dưới nước là người đang đeo nó.

Các phân tích sự cố lặn cho thấy hỏng thiết bị thật sự hiếm khi là nguyên nhân duy nhất. Thường gặp hơn là thiết bị dùng sai, lắp sai, hoặc người lặn không biết nó đang có vấn đề cho tới lúc cần. Kiểm tra trước khi lặn chính là để biến "không biết" thành "biết trước khi xuống nước".

Lắp bộ đồ: kiểm từng món

Bình khí

• Áp suất: lắp đồng hồ rồi mở van, đọc số. Bình nhôm phổ biến ở các điểm lặn nhiệt đới thường được nạp quanh 200 bar. Thiếu nhiều so với mức trung tâm vẫn nạp thì đổi bình.
• Mùi và vị khí: hít thử vài hơi. Khí sạch không mùi, không vị. Mùi dầu, mùi khói, vị kim loại là dấu hiệu máy nén có vấn đề; không dùng bình đó và báo cho trung tâm.
• Tem kiểm định: bình có dấu kiểm định định kỳ. Mỗi nước quy định chu kỳ khác nhau, thường là kiểm tra áp lực thuỷ lực vài năm một lần và kiểm tra bên trong định kỳ ngắn hơn.
• Gioăng chữ O ở cổ van (với loại van kẹp): còn nguyên, không nứt, không dính cát.

Bộ điều áp (regulator)

• Lắp đúng chiều để ống van thở chính nằm bên phải người đeo (theo cách lắp phổ biến).
• Mở van bình hết cỡ. Thói quen cũ là mở hết rồi vặn ngược một chút; nhiều huấn luyện viên ngày nay khuyên để mở hết, vì van gần đóng mà tưởng mở là chuyện đã gây sự cố.
• Thở thử vừa nhìn đồng hồ áp suất: hít ba bốn hơi sâu từ van chính và van phụ. Kim đứng yên là tốt. Kim tụt mỗi lần hít rồi hồi lên nghĩa là van bình chưa mở hết hoặc có chỗ nghẽn.
• Nghe tiếng xì: rò khí ở khớp nối thường nghe được hoặc thấy bóng khí khi nhúng xuống nước.
• Kiểm tra ống: không phồng, không nứt ở hai đầu.

Phao điều chỉnh độ nổi (BCD)

• Bơm đầy bằng nút bơm, nghe xem có xì không, để vài phút xem phao giữ hơi.
• Thử các van xả: van xả nhanh trên ống, van xả vai, van xả dưới.
• Thử nút bơm không bị kẹt. Nút kẹt ở chế độ bơm là nguyên nhân kinh điển của lần lên mặt nước mất kiểm soát.
• Dây đai bình siết chặt: nhấc phao lên bằng quai, bình không được tụt khỏi đai. Ngâm nước, dây vải giãn ra, nên nhiều người làm ướt dây trước khi siết.

Chì

• Đủ số chì theo lần kiểm tra độ nổi gần nhất, phân hai bên cân nhau.
• Thắt lưng chì hoặc túi chì tích hợp phải tháo ra được bằng một tay. Khoá thắt lưng thường cài để kéo bằng tay phải, đầu dây tự do, không bị dây đai khác đè lên.

Mặt nạ, chân vịt, đồ phụ

• Mặt nạ kín, dây không nứt. Mặt nạ mới cần làm sạch lớp màng nhà sản xuất để đỡ mờ.
• Chân vịt vừa chân, dây hoặc khoá không rách.
• Máy tính lặn còn pin, đã đặt đúng loại khí (khí thường hay nitrox, tỷ lệ bao nhiêu) và đúng mức thận trọng mong muốn.
• Dụng cụ báo hiệu: còi, phao báo vị trí dạng ống (SMB), đèn nếu lặn tối.
• Dao hoặc kéo cắt dây gắn ở chỗ hai tay đều với được.

Kiểm chéo với bạn lặn: năm bước trước khi xuống nước

Sau khi mặc đồ, hai người kiểm cho nhau. Các hệ có câu nhớ khác nhau. Câu nổi tiếng trong giáo trình PADI là "Begin With Review And Friend", lấy chữ cái đầu ứng với năm bước. Các hệ khác dùng cách gọi riêng nhưng nội dung gần như trùng.

Điểm quan trọng nhất của kiểm chéo không phải là phát hiện lỗi, mà là biết thiết bị của bạn lặn vận hành ra sao. Khi người kia gặp chuyện dưới nước, bạn phải biết ngay tay mình cần với tới đâu.

Những lỗi kinh điển và cách người lặn có kinh nghiệm tránh

• Nhảy xuống với van bình đóng. Khi có người "mở giùm" sau lúc bạn đã kiểm, hãy tự kiểm lại. Thở thử nhìn đồng hồ ngay trước khi xuống nước.
• Đổi thiết bị đúng hôm lặn quan trọng. Máy tính mới, phao mới nên thử ở lần lặn dễ, nông, trước khi mang tới điểm sâu hay có dòng chảy.
• Thêm chì "cho chắc". Thừa chì làm phải bơm phao nhiều, tư thế xấu, tốn khí và khó kiểm soát lúc lên. Nên làm bài kiểm tra độ nổi ở mặt nước theo cách huấn luyện viên đã dạy và ghi số chì vào sổ.
• Vội vì tàu sắp tới điểm. Lắp đồ và kiểm tra từ lúc tàu chưa chạy hoặc lúc nước lặng. Mặc đồ trên boong chòng chành dễ bỏ sót.
• Không rửa thiết bị sau lặn. Muối kết tinh làm kẹt nút bơm và van. Ngâm nước ngọt, xả nước qua phao, phơi trong bóng râm.

Bảo dưỡng định kỳ: thứ không kiểm được trên tàu

Có những hư hỏng mà kiểm tra trước khi lặn không thấy được: lò xo trong cấp một của bộ điều áp mỏi dần, gioăng bên trong lão hoá, đồng hồ áp suất đo lệch. Vì vậy nhà sản xuất khuyến cáo bảo dưỡng bộ điều áp định kỳ bởi kỹ thuật viên được đào tạo, thường theo năm hoặc theo số lần lặn tuỳ hãng. Nếu sở hữu thiết bị riêng, hãy ghi ngày bảo dưỡng. Nếu thuê, bạn có quyền hỏi trung tâm thiết bị được bảo dưỡng lần cuối khi nào.

Chất lượng khí nén cũng vậy: máy nén cần thay lọc định kỳ và nhiều nơi kiểm định mẫu khí. Mùi lạ trong bình là tín hiệu ngắn hạn; lịch bảo dưỡng máy nén là bảo đảm dài hạn.

Góc nhìn hôm nay: biến kiểm tra thành thói quen

Phi công đọc bảng kiểm trước mỗi chuyến bay dù đã bay hàng nghìn giờ. Người lặn giỏi cũng vậy. Bạn có thể in một bảng kiểm nhỏ, ép nhựa, cột vào túi đồ. Hãy kiểm theo cùng một thứ tự mỗi lần, từ trên xuống dưới hoặc từ trái sang phải, để não không phải nhớ. Và đừng ngại nói "chờ chút, em kiểm lại" khi cả tàu đang chờ: mười giây chậm trên boong rẻ hơn nhiều so với một sự cố ở 18 m.